Dane podstawowe
Sygnatura: PL_1061_AGA_178_002
Twórca:
Góra, Jan
Zawartość:
Wprowadzenie i geneza dokumentu:
Zeszyt oznaczony oryginalnie jako nr 1 został fizycznie spisany w grudniu 1939 roku w Oflagu IV A Hohnstein, jednak pod względem treści obejmuje on retrospektywną analizę wydarzeń z szlaku bojowego sztabu w okresie od 24 sierpnia do końca września 1939 roku. Powstał później niż Zeszyt oznaczony jako nr 2. Rękopis zatytułowany „Fragmenty i uwagi z wojny niem.-polskiej w 1939 r.” spisywany był ołówkiem w zeszycie szkolnym od grudnia 1939 roku (m.in. z perspektywy miejsca pobytu w Mohnstein/Mannstein oraz odniesieniami do wcześniejszych adresów w Tarnopolu, Krakowie i Zagórniku koło Andrychowa). Autorem pamiętnika jest kpt. Jan Góra (1900–1966), rodem z Zagórnika, oficera Wojska Polskiego (m.in. dowódcy kompanii w 54. Pułku Piechoty Strzelców Kresowych w Tarnopolu), który we wrześniu 1939 roku służył w strukturach sztabowych i kwatermistrzostwie (m.in. w rejonie działań Armii „Łódź”, Warszawy oraz operacji na zapleczu frontu). Zeszyt stanowi unikalne połączenie chronologicznego dziennika działań bojowych, relacji personalnej oraz analitycznych uwag na temat funkcjonowania dowództwa, logistyki i łączności.
Szczegółowa struktura tematyczna relacji:
1. Praca sztabowa, obieg dokumentów i łączność (s. 3–15, 86–91):
Organizacja kancelarii sztabu: Autor opisuje codzienne funkcjonowanie dowództwa polowego, prowadzenie dzienników, szyfrowanie rozkazów i raportów oraz problem przeciążenia kancelarii zbędną biurokracją w warunkach wojennych.
Krytyka systemu kryptonimów i łączności: Analiza problemów z łącznością telefoniczną i radiową. Autor zwraca uwagę na błędy w stosowaniu podwójnych lub zmienianych kryptonimów (m.in. przypadek kryptonimu „Feliks”), co prowadziło do zamieszania, zagubienia rozkazów, a nawet osłabienia czujności wobec dywersji.
Służba kurierska i łącznicy: Szczegółowe opisy pracy kurierów sztabowych (m.in. ppor. Rejss/Bajszczak). Autor wskazuje na niebezpieczeństwa, z jakimi mierzyli się łącznicy motocyklowi i samochodowi na opanowanych przez wroga trasach.
2. Samoobrona i walka z niemiecką dywersją na tyłach (s. 28–37, 53–80):
Infiltracja tyłów przez dywersantów (Freischärler): Relacje z powtarzających się skrytobójczych ataków, ostrzeliwania kolumn wojskowych z ukrycia (z lasów, pojedynczych zagród i wiatraków) oraz cywilnych przebrań stosowanych przez niemieckich dywersantów.
Organizacja jednostek osłonowych: Opis formowania ad hoc oddziałów samoobrony sztabu i taborów ze skompletowanych podoficerów, maruderów i rozproszonych żołnierzy.
Nocne potyczki i starcia w lasach: Szczegółowe opisy nocnych walk (m.in. w rejonie Anina, Otwocka i Lasu Chojnowskiego), likwidowania gniazd oporu dywersantów, użycia granatów, broni krótkiej oraz działań osłonowych dla transportów amunicji i sprzętu.
3. Bombardowania, naloty i organizacja ruchu na szosach (s. 20–27, 38–49):
Ataki Luftwaffe: Opis zniszczeń powodowanych przez niemieckie lotnictwo, bombardowania węzłów komunikacyjnych, pałaców/zamków pełniących funkcje punktów dowodzenia oraz stałego terroryzowania kolumn cywilnych uchodźców i taborów na drogach.
Ewakucja i odwrót: Relacja z trudów ewakuacji sztabu, niszczenia sprzętu i dokumentów niepoprawnie zabezpieczonych podczas odwrotu, paraliżu dróg przez porzucone pojazdy i zabite konie.
4. Operacje saperskie i przeprawy przez Wisłę (s. 50–58, 101–113):
Rejon Góry Kalwarii, Otwocka, Karczewa i Maciejowic: Opis krytycznego momentu cofania się wojsk polskich za Wisłę.
Działalność saperów: Szczegółowe sprawozdanie z organizacji i odbudowy przepraw promowych i mostowych pod ostrzałem niemieckim.
Przełamywanie paraliżu i dowodzenie przy przeprawie: Relacja kpt. Góry z przejęcia kontroli nad zbieraniną ponad 150–200 żołnierzy i saperów, uruchomienia pędników/promów oraz bezpiecznego przeprawienia oddziałów, taborów i ciężkiego sprzętu na drugi brzeg rzeki.
5. Diagnoza stanu wojska, morale i portrety osobowe (s. 14–17, 81–85, 95–100):
Ocena kadry oficerskiej: Krytyczne uwagi autora dotyczące wyższych dowódców (braki w wyszkoleniu praktycznym, rutyna, nieumiejętność odnalezienia się w warunkach wojny manewrowej) w zestawieniu z bohaterstwem i bezinteresownością niższych rangą podoficerów i szeregowych.
Obraz cywilów i szpitali polowych: Obserwacje dotyczące zachowania ludności cywilnej, paniki, postaw wobec wojska, a także funkcjonowania punktów sanitarnych i szpitali polowych (m.in. na stronach 95–98).
Koniec walk i kapitulacja: Wzmianki dotyczące wydarzeń prowadzących do kapitulacji, składania broni, niszczenia sprzętu oraz losu rannych.
Udostępnianie
Dostępność:
Licencje:
Wszelkie prawa zastrzeżone
Prawa
Licencje:
Wszelkie prawa zastrzeżone
Indeksy
Indeks rzeczowy: